Moja pasja - rodzina | Niedziela.pl

Małgorzata Mazur: - Jak narodziło się Pańskie zainteresowanie genealogią?

Igor Strojecki: - Jakieś 30 lat temu zapytałem mojego ojca o stopień spokrewnienia z ciocią Elżunią, czyli wspaniałą polską aktorką Elżbietą Barszczewską. Okazało się, że nie jest to bliskie pokrewieństwo: moja prababka była rodzoną siostrą ojca Elżbiety Barszczewskiej. Od tego czasu zacząłem smakować w poznawaniu historii mojej rodziny, w rysowaniu wykresów, oznaczaniu powiązań kto, z kim i gdzie. W pewnym momencie okazało się, że informacji od mojego ojca nie wystarcza, więc zacząłem docierać do różnych członków mojej rodziny, pytając, jakie są nasze więzy pokrewieństwa. Oni przy okazji opowiadali mi o tych, których spotkali na swojej drodze życia, o swoich przodkach i ich koneksjach rodzinnych.

- Czy ta pasja jest czasochłonna? Gdzie szukać informacji o naszych przodkach?

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Reklama

- Myślę, że jeśli byśmy poświęcili na nią kilka godzin w tygodniu, to nie zajęłoby to dużo czasu, a poznalibyśmy naszą rodzinę, trochę jej historii. Warto poświęcić trochę czasu, choćby w wakacje, na poszukiwania, na dotarcie do miejscowości, z której pochodzi rodzina, na przeszukanie archiwów urzędu stanu cywilnego, gdzie znajdziemy dokumenty o naszych przodkach, na wybranie się do najbliższego archiwum, gdzie znajdują się akta mające powyżej 100 lat. Warto dowiedzieć się, czy ktoś w rodzinie nie był np. rzemieślnikiem, kowalem, kołodziejem, organistą. Wtedy możemy natrafić na różnego rodzaju spisy. Nie tak dawno byłem na pogadance w Warszawskim Towarzystwie Genealogicznym, podczas którego prelegent zwrócił uwagę, że dużo informacji znajduje się w dawnych księgach notarialnych z XVII i XVIII wieku.

- Jak powstaje drzewo genealogiczne?

- Istnieją różnego rodzaju poradniki, które pomagają w rysowaniu drzewa genealogicznego. Na ogół zaczynamy od siebie, dorysowujemy - przeważnie w dół - swoich rodziców, dalej dziadków, pradziadków... Bardzo ważne jest, żebyśmy nie skupiali się jedynie na swoim nazwisku rodowym. Powinniśmy zająć się także historią rodziny po kądzieli, czyli po mamie, babci, prababci oraz ich rodzeństwem. Mówi się, że życia człowieka nie wystarczy, żeby mógł zbadać historię całej swojej rodziny.

- Jak głęboko w przeszłość dotarł Pan w badaniach historii swojej rodziny?

Reklama

- Przeszukując archiwa urzędu stanu cywilnego, dotarłem do przełomu XVIII i XIX wieku. Jest to możliwe do zrobienia właściwie dla każdego. Okresem trudnym do przejścia są czasy zaboru, a właściwie obowiązku używania języka rosyjskiego w urzędach mniej więcej od roku 1864 do 1915. Wcześniejsze akta są pisane po polsku. Dość dokładnie spisywane są akta od ok. 1805 r.
Jeżeli więc odnajdziemy swego przodka, który zmarł w roku 1810, w wieku 60 lat, to z prostej kalkulacji wynika, że nasz prapradziadek urodził się w roku 1750. Jednak sięganie głębiej w przeszłość jest już problemem ze względu na brak danych. Do przełomu XVIII i XIX wieku dotarłem do każdej gałęzi mojej rodziny. W pozostałych przypadkach, jeżeli rodzina była pochodzenia szlacheckiego, rodziny są dobrze opisane w niektórych herbarzach. W przypadku mojej rodziny po kądzieli, Niedźwiedzkich, zachował się oryginalny wywód szlachecki z roku 1840. Z tego dokumentu można wyczytać, kiedy urodził się założyciel rodu. Udało mi się wyjaśnić historię tej rodziny do roku 1650. Historia Polski jest na tyle skomplikowana, że natrafiamy na przeróżne nazwiska i koligacje w naszych rodzinach.

- Wspomniał Pan o swojej cioci Elżuni - znanej, bardzo popularnej polskiej aktorce...

- Elżbietę Barszczewską przypominamy sobie bardzo dobrze z przedwojennych filmów: Dziewczęta z Nowolipek, Znachor, Trzy serca, Kłamstwo Krystyny, Kościuszko pod Racławicami. Trochę za późno się urodziłem, żeby ją dobrze poznać, ale miałem przyjemność obejrzeć ją w roli Marii Stewart w sztuce Fryderyka Schillera w 1979 r. Trzy lata temu zmarł syn Elżbiety Barszczewskiej, Julek Wyrzykowski (grał króla Maciusia I w popularnym swego czasie filmie). Po jego śmierci otrzymałem kilka pamiątek, z których wynika, że Elżbieta Barszczewska trochę malowała. Jej prace są dość ciekawe, choć jest ich niewiele, ok. 30. Udało mi się w Warszawie, w Muzeum Marii Dąbrowskiej (Maria Dąbrowska była ciocią Elżbiety Barszczewskiej), zorganizować wystawę jej prac.

- Sporo ciekawych postaci ma Pan wśród swoich przodków...

Reklama

- Jedną z ważniejszych wystaw, jaką udało mi się zorganizować 2 lata temu w Domu Wspólnoty Polskiej w Warszawie, jest wystawa prac fotograficznych mojego pradziadka - Leona Barszczewskiego. To bardzo ciekawa postać. Karierę zrobił w armii carskiej. Kiedy zmarli mu rodzice, został skierowany do szkoły kadetów. Był to czas drugiej ćwierci XIX wieku, kiedy do imperium rosyjskiego były przyłączane tereny Buchary - są to tereny obecnego Tadżykistanu, Uzbekistanu. Poszukiwano żołnierzy, oficerów, którzy chcieliby się tam wybrać. Mój Dziadek zgłosił się tam dobrowolnie. Przez 20 lat pobytu w Samarkandzie wiele podróżował. Przedsięwziął wiele wypraw czysto naukowych, był przewodnikiem naukowców francuskich i rosyjskich. Zbadał tamte tereny dość dokładnie. Ale przede wszystkim fotografował. Ktoś obliczył, że Barszczewski wykonał ponad 3 tys. fotografii, które były wspaniałym dokumentem jego podróży, architektury Samarkandy, niezwykłych tubylców. Te zdjęcia liczą sobie ok. 130 lat. Wystawa jego fotografii będzie gościła również w Zamościu, w czerwcu tego roku, w Arsenale.

- Wśród swoich przodków ma Pan także obrońcę zabójców Rasputina.

- Poznając historię własnej rodziny, możemy trafić na różne tajemnicze wydarzenie. Takich w mojej rodzinie jest wiele. Ciekawym przodkiem, bratem mojej praprababki, był Konrad Niedźwiedzki - adwokat wyższych sfer arystokratycznych w Petersburgu. Był obrońcą księcia Jusupowa, który, jak wiadomo, przyczynił się do śmierci Rasputina. Przy tej rodzinie zresztą zanotowałem kolejną swoją koligację literacką. Konrad Niedźwiedzki wżenił się w rodzinę Aleksandra Błoka. W Muzeum Aleksandra Błoka w Petersburgu można oglądać zdjęcia rodziny ze strony matki Aleksandra Błoka - są to właśnie zdjęcia mojej rodziny, rodziny Niedźwiedzkich. Takich historii, koligacji literackich jest więcej, bo np. mój kuzyn ożenił się z Marią Dobraczyńską, bratanicą Jana Dobraczyńskiego, a jego siostra wyszła za mąż za niejakiego Michała Wiwegera, która rodzina spokrewniona jest z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim (babka Konstantego była z domu Wiweger). Takich historii można by opowiadać bardzo wiele. Zdążyłem poznać córkę Konrada, Halinę Niedźwiedzką, która, mieszkając wtedy ze swoimi rodzicami i dziadkami w Petersburgu, częstowana była cukierkami przez Rasputina. Jako 5-letnia dziewczynka chodziła bowiem bawić się do sąsiadów, których odwiedzał Rasputin - zresztą bardzo się go bała.

Reklama

- Słucham Pana i rośnie we mnie przekonanie, że są to tematy, których nie da się zamknąć.

- Genealogia to taka niekończąca się opowieść. To przedziwna „dolegliwość”, na którą zapadamy w pewnym wieku, z tym, że z czasem „pacjent” coraz gorzej rokuje, bo objawy tej „choroby” się nasilają. Zapewne najlepiej wiedzą o tym współmałżonkowie tych, którzy już na tę „chorobę” zapadli. Tak naprawdę myślę, że nie ma piękniejszej, ciekawszej i bardziej niezwykłej historii niż historia naszej rodziny, niezależnie od tego, z jakich warstw społecznych się ona wywodzi. Jestem przekonany, że w każdej rodzinie odnajdziemy niezwykłych przodków i niezwykłe życiorysy.

- Dziękuję za rozmowę.

Drodzy Bracia i Siostry! W Rzymie na Awentynie znajduje się opactwo benedyktyńskie św. Anzelma. Jako siedziba Instytutu Studiów Wyższych oraz opactwa prymasa benedyktynów skonfederowanych, stanowi ono miejsce, które łączy w sobie modlitwę, naukę i zarządzanie, czyli te trzy płaszczyzny aktywności, które cechują życie Świętego, któremu opactwo jest dedykowane: Anzelmowi z Aosty, którego 900. rocznica śmierci przypada w tym roku. Liczne inicjatywy, podjęte zwłaszcza przez diecezję Aosty z okazji tej rocznicy, ukazały zainteresowanie, które nadal budzi ten średniowieczny myśliciel. Jest on znany również jako Anzelm z Bec i Anzelm z Canterbury, ponieważ związany był w tymi miastami. Kim jest ta osobistość, z którą trzy miejsca, oddalone od siebie i znajdujące się w trzech różnych krajach - we Włoszech, we Francji i w Anglii - czują się szczególnie związane? To mnich o intensywnym życiu duchowym, znakomity wychowawca młodzieży, teolog o niezwykłych zdolnościach spekulatywnych, mądry zarządca i niezłomny obrońca „libertas Ecclesiae” - wolności Kościoła. Anzelm jest jedną z wybitnych osobowości średniowiecza, potrafił połączyć wszystkie te przymioty dzięki głębokiemu doświadczeniu mistycznemu, które zawsze kierowało jego myślą i działalnością. Św. Anzelm urodził się w 1033 r. (lub na początku 1034 r.) w Aoście jako pierworodny syn znamienitej rodziny. Jego ojciec był człowiekiem szorstkim, oddającym się rozkoszom życia i trwoniącym swój majątek; matka zaś to kobieta szlachetnych obyczajów i głębokiej pobożności (por. Eadmero, „Vita s. Anselmi”, PL 159, col. 49). To matka zajęła się wczesną humanistyczną i religijną formacją syna, którego następnie powierzyła benedyktynom z przeoratu w Aoście. Anzelm, który jako dziecko - jak opowiada jego biograf - wyobrażał sobie, że dobry Bóg zamieszkuje wysokie, ośnieżone szczyty Alp, miał pewnej nocy sen, że wysłano go do tego wspaniałego królestwa samego Boga, który długo i serdecznie z nim rozmawiał, po czym poczęstował go „śnieżnobiałym chlebem” (tamże, col. 51). Sen ten pozostawił w nim przekonanie, że został powołany do wypełnienia szczytnej misji. Gdy miał piętnaście lat, poprosił o przyjęcie do Zakonu Benedyktynów, ojciec jednak całą swoją władzą sprzeciwił się temu i nie ustąpił nawet wtedy, gdy ciężko chory syn, czując, że koniec jest bliski, błagał o zakonny habit jako ostatnią pociechę. Anzelm powrócił do zdrowia, a potem, po przedwczesnej śmierci matki, przeżywał czas moralnego zagubienia: zaniedbał naukę i porwany ziemską namiętnością, stał się głuchy na napomnienia Boga. Porzucił dom i zaczął włóczęgę po Francji w poszukiwaniu nowych przeżyć. Trzy lata później, gdy dotarł do Normandii, udał się do opactwa Benedyktynów w Bec, przyciągnięty sławą Lanfranka z Pawii, przeora klasztoru. Było to dla niego spotkanie opatrznościowe i decydujące o dalszym jego życiu. Anzelm z zapałem podjął studia pod kierunkiem Lanfranka i w krótkim czasie stał się nie tylko ulubionym uczniem, ale również powiernikiem mistrza. Zapłonęło w nim na nowo jego powołanie zakonne i - po starannym rozważeniu - w wieku 27 lat wstąpił do zakonu i przyjął święcenia kapłańskie. Asceza i studium otworzyły przed nim nowe horyzonty, pozwalając mu odkryć na nowo, i to w znacznie większym stopniu, tę zażyłość z Bogiem, jaką miał jeszcze jako dziecko. Gdy w 1063 r. Lanfrank został opatem w Caen, Anzelm, po trzech zaledwie latach życia monastycznego, mianowany został przeorem klasztoru w Bec i mistrzem klauzurowej szkoły, wykazując się zdolnościami wychowawczymi. Nie lubił metod autorytarnych, porównywał młodych ludzi do małych roślin, które rosną lepiej, kiedy nie są zamknięte w pomieszczeniach, i pozostawiał im „zdrową” swobodę. Był bardzo wymagający wobec samego siebie i wobec innych, gdy chodziło o przestrzeganie wymogów życia monastycznego, lecz zamiast narzucać dyscyplinę, stosował perswazję. Po śmierci opata Erluina, założyciela opactwa w Bec, w lutym 1079 r. Anzelm wybrany został jednogłośnie na jego następcę. Tymczasem wielu mnichów wezwano do Canterbury, by zanieść braciom zza kanału La Manche odnowę, jaka dokonywała się na kontynencie. To dzieło spotkało się z dobrym przyjęciem do tego stopnia, że Lanfrank z Pawii, opat Caen, został nowym arcybiskupem Canterbury i poprosił Anzelma o pozostanie z nim na jakiś czas, aby uczyć mnichów i pomóc mu w trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się jego wspólnota kościelna po najeździe Normanów. Pobyt Anzelma okazał się bardzo owocny, zaskarbił on sobie sympatię i szacunek tak, iż po śmierci Lanfranka wybrano go na jego następcę na stolicy arcybiskupiej w Canterbury. Sakrę biskupią przyjął uroczyście w grudniu 1093 r. Anzelm przystąpił od razu energicznie do walki o wolność Kościoła, odważnie domagając się niezależności władzy duchowej od władzy doczesnej. Bronił Kościoła przed bezprawną ingerencją władz politycznych, przede wszystkim królów Wilhelma Rudego i Henryka I, zachętę i poparcie znajdując u papieża, któremu okazywał zawsze śmiałe i serdeczne oddanie. Wierność tę przypłacił w 1103 r. nawet goryczą wygnania ze swej stolicy w Canterbury. Dopiero w 1106 r., gdy król Henryk I wyrzekł się roszczeń udzielania kościelnej inwestytury oraz ściągania podatków kościelnych i konfiskaty mienia Kościoła, Anzelm mógł powrócić do Anglii, radośnie witany przez duchowieństwo i lud. Tak szczęśliwie zakończyła się walka, jaką stoczył orężem wytrwałości, dumy i dobroci. Ten Święty Arcybiskup, który budził wokół siebie podziw, gdziekolwiek się udał, ostatnie lata swego życia poświęcił przede wszystkim moralnej formacji duchowieństwa i intelektualnym badaniom zagadnień teologicznych. Zmarł 21 kwietnia 1109 r., słuchając słów Ewangelii czytanej tego dnia podczas Mszy św.: „Wyście wytrwali przy Mnie w moich przeciwnościach. Dlatego i Ja przekazuję wam królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec: abyście w królestwie moim jedli i pili przy moim stole” (Łk 22, 28-30). W ten sposób spełnił się sen o tej tajemniczej uczcie, który w dzieciństwie miał na samym początku swej drogi duchowej. Jezus, który zaprosił go, by siadł przy Jego stole, przyjął św. Anzelma po śmierci do wiecznego królestwa Ojca. „Błagam Cię, Boże, obym mógł Cię poznać, obym Cię kochał, bym mógł się Tobą radować. A jeżeli nie mogę w całej pełni w tym życiu, niech przynajmniej stale postępuję naprzód, aż nadejdzie to w pełni” („Proslogion”, rozdz. 14). Modlitwa ta pozwala zrozumieć mistyczną duszę tego wielkiego Świętego okresu średniowiecza, twórcy teologii scholastycznej, któremu tradycja chrześcijańska przyznała tytuł „Doctor Magnificus”, ponieważ żywił gorące pragnienie zgłębiania tajemnic Bożych, z pełną świadomością jednak, że droga poszukiwania Boga nigdy się nie kończy, przynajmniej na tej ziemi. Jasność i logiczny rygoryzm jego myśli zawsze miały na celu „wzniesienie duszy do kontemplacji Boga” (tamże, „Proemium”). Stwierdził on wyraźnie, że ten, kto chce uprawiać teologię, nie może liczyć jedynie na swą inteligencję, ale musi pielęgnować jednocześnie głębokie przeżywanie wiary. Działalność teologa, według św. Anzelma, rozwija się więc w trzech etapach: wiara - bezinteresowny dar od Boga, który należy przyjąć z pokorą; doświadczenie - które polega na wcieleniu słowa Bożego we własnym codziennym życiu; wreszcie prawdziwe poznanie - które nigdy nie jest owocem ascetycznego rozumowania, lecz kontemplatywną intuicją. Jak najbardziej aktualne pozostają także dziś w tej materii, dla zdrowych badań teologicznych i dla każdego, kto chciałby zgłębić prawdę wiary, jego słynne słowa: „Nie próbuję, Panie, przeniknąć Twojej głębi, gdyż w żadnym razie nie przyrównuję do niej mego intelektu; pragnę jednak, przynajmniej do pewnego stopnia, zrozumieć Twoją prawdę, w którą wierzy i którą kocha moje serce. Nie staram się bowiem zrozumieć, abym uwierzył, ale wierzę, bym zrozumiał” (tamże, 1). Drodzy Bracia i Siostry, miłość do prawdy i nieustanne pragnienie Boga, które naznaczyły całe życie św. Anzelma, niech będą dla każdego chrześcijanina bodźcem do niezmordowanego poszukiwania coraz głębszej jedności z Chrystusem - Drogą, Prawdą i Życiem. Oprócz tego gorliwość, pełen odwagi zapał, który wyróżniał jego pasterską działalność i który przysporzył mu czasem niezrozumienia, goryczy, a nawet wygnania, niech będzie zachętą dla pasterzy, osób konsekrowanych i wszystkich wiernych, by kochać Kościół Chrystusowy, modlić się, pracować i cierpieć dla niego, nie porzucając go nigdy ani nie zdradzając. Niechaj wyjedna nam tę łaskę Dziewica Matka Boża, do której św. Anzelm żywił czułe i synowskie nabożeństwo. „Maryjo, Ciebie serce moje chce miłować - pisze św. Anzelm - Ciebie język mój pragnie żarliwie sławić”.